TrÆ°á»›c khi Inception công chiếu, những bài bình luận phim đầu tiên đều có cùng quan Ä‘iểm: Liệu Inception có quá khó hiểu vá»›i Ä‘ám Ä‘ông công chúng vốn quen Ä‘uợc chiều chuá»™ng thuởng thức những phim dá»… dãi má»—i mùa hè hay không? Họ quả là “lo bò trắng răng”, bởi khi Warner Bros đầu tÆ° 160 triệu Ä‘ôla cho Christopher Nolan thá»±c hiện siêu phẩm hoành tráng này, họ Ä‘ã phải đảm bảo mọi khán giả đều phải hiểu Ä‘uợc ý tuởng chính của bá»™ phim. Để Ä‘áp lại lòng mong đợi của hãng phim, Nolan Ä‘ã kỳ công giải thích mọi tình tiết, luật lệ, kể cả những khúc mắc cảm xúc của nhân vật trong suốt chiều dài bá»™ phim.


Câu chuyện của Inception khá Ä‘Æ¡n giản: Dom Cobb là má»™t trích Ä‘oạt viên (The Extractor) xuất sắc, có nhiệm vụ Ä‘á»™t nhập vào giấc mÆ¡ của nguời khác để Ä‘ánh cắp thông tin từ trong tiềm thức của họ. Anh cùng nhóm cá»™ng sá»± siêu việt của mình gồm Arthur (Kẻ dẫn Ä‘uờng – The Point Man), Ariadne (Nguời kiến tạo – The Architect), Eames (Kẻ giả dạng – The Forger), Yusuf (Kẻ gây mê – The Chemist), chấp nhận má»™t bản hợp đồng đặc biệt từ Saito - má»™t tài phiệt có quyền năng ghê gá»›m. NhÆ°ng lần này, họ không phải Ä‘ánh cắp thông tin từ những giấc mÆ¡ nhÆ° trÆ°á»›c, mà có nhiệm vụ “nhồi” vào đầu của con trai má»™t tập Ä‘oàn khổng lồ má»™t ý tuởng.


Nhiệm vụ khó khăn không chỉ bởi việc cấy ý tuởng vào đầu nguời khác sẽ khiến họ nghi ngờ rằng họ bị xâm nhập vào tiềm thức (chÆ°a kể tá»›i việc chàng trai trẻ Fisher Ä‘ã Ä‘uợc huấn luyện “tá»± vệ” trong tiềm thức), mà còn bởi những ký ức Ä‘au buồn của Dom về nguời vợ quá cố của mình luôn khiến anh không thể tập trung. Họ phải mÆ¡ nhiều tầng khác nhau (mÆ¡ trong giấc mÆ¡ mà bạn mÆ¡ giấc mÆ¡ Ä‘ó) để có thể đạt Ä‘uợc mục Ä‘ích cuối cùng của mình. Càng mÆ¡ sâu, họ càng khó mà thoát ra khỏi giấc mÆ¡ và sá»± nguy hiểm chính là ở chá»— họ sẽ rÆ¡i vào vùng viá»…n thức (limbo), nÆ¡i mà ý thức về sá»± tồn tại không còn ý nghÄ©a.


Christopher Nolan Ä‘ã ấp ủ ý tuởng về má»™t bá»™ phim xoay quanh thế giá»›i của những giấc mÆ¡ từ năm anh 16 tuổi, sau Ä‘ó bỏ ra 8 năm trời để viết kịch bản phim, định hình những luật lệ riêng cho má»™t thế giá»›i mà anh tạo dá»±ng nên, tìm kiếm câu chuyện có thể lôi kéo nguời xem, giữ chân họ lại và trình bày cho họ thế giá»›i ở ngay trÆ°á»›c mắt ấy.


Chúng ta đều nằm mÆ¡, chúng ta ít nhiều đều có những giả thuyết riêng về giấc mÆ¡, cÅ©ng nhÆ° những ý niệm về cảm giác giữa mÆ¡ và thật. Nolan tổng hợp những ý niệm chung nhất để tạo ra những lý thuyết riêng cho mình. Để giải thích cho khán giả hiểu Ä‘uợc luật chÆ¡i, nhÆ°ng không dài dòng mà phải hấp dẫn, ly kỳ để giữ chân họ lại, Nolan tạo ra cho câu chuyện của mình má»™t nhân vật “tân binh” Ariadne để nhân vật chính Dom Cobb có thể dẫn dắt cô vào thế giá»›i của giấc mÆ¡.


Vì lẽ Ä‘ó, phim sẽ thừa thãi nếu phải giải thích lần nữa về những ý tuởng, luật chÆ¡i của bá»™ phim ở Ä‘ây. Inception dẫu là má»™t phim có ý tuởng nguyên bản Ä‘á»™c Ä‘áo, nhÆ°ng hoàn toàn không phải là má»™t phim khó hiểu. Nó chỉ rối rắm về cách kể chuyện, mà vào giây phút cuối cùng của bá»™ phim, nguời ta sẽ có thể ngÆ¡ ngác tá»± đặt câu hỏi “Thật ra là sao? Chuyện gì má»›i xảy ra?” và muốn xem lại lần nữa để khẳng định giả thiết của mình. Họ có thể xem lại thêm 100 lần nữa và tiếp tục tranh cãi, nhÆ°ng có lẽ họ sẽ không bao giờ tìm thấy câu trả lời. Nó tÆ°Æ¡ng tá»± nhÆ° chiếc cầu thang paradox (nghịch lý) mà Arthur gợi ý cho Ariadne kiến tạo trong thế giá»›i của giấc mÆ¡ - má»™t cái cầu thang không bao giờ kết thúc.


Những pha hành Ä‘á»™ng hấp dẫn ly kỳ, những khung hình sống Ä‘á»™ng kỳ ảo, lạ thuờng trong những cuá»™c Ä‘ánh cắp ngoạn mục hẳn thoả mãn những ai không muốn phải suy nghÄ© nhiều khi ra rạp xem phim mùa hè. Cảnh tượng quán café nhỏ ở Paris bá»—ng bị nổ tung, hay cảnh cả má»™t thành phố bị dá»±ng đứng lên rồi gấp lại, hay cảnh Ä‘ánh đấm “không trọng lá»±c” ở hành lang khách sạn có thể xem là những cảnh tuợng khó quên của Ä‘iện ảnh thế giá»›i trong năm 2010 và nhiều năm sau. Đáng khâm phục là Christopher Nolan hạn chế tối Ä‘a việc sá»­ dụng kỹ xảo đồ hoạ vi tính trong việc tạo ra những khung hình ngoạn mục của phim.


Nolan bỏ ra 8 tám năm trời để tìm kiếm má»™t câu chuyện “đầy đặn về cảm xúc”, để Inception không chỉ Ä‘Æ¡n thuần là má»™t phim có ý tuởng Ä‘á»™c Ä‘áo. Về căn bản, có hai câu chuyện song hành trong Inception: má»™t vụ cÆ°á»›p Ä‘uợc lên kế hoạch tỉ mỉ và má»™t cuá»™c tìm kiếm lối thoát khỏi ná»—i Æ°u tÆ° của Dom Cobb. Câu chuyện thứ nhất lôi cuốn nguời xem phim giải trí bởi Inception có lẽ là má»™t trong những phim về “Ä‘ánh cÆ°á»›p” phức tạp và Ä‘á»™c Ä‘áo nhất. Khán giả nhanh chóng Ä‘uợc giá»›i thiệu khả năng kiệt xuất của từng thành viên tham gia vụ Ä‘ánh cÆ°á»›p do Dom Cobb dẫn đầu: nguời bạn thân trung tín - Arthur (do Joseph Gordon-Lewitt Ä‘óng), cô bé kiến tạo tài năng, trẻ tuổi - Ariadne (Ellen Page), gã trai có khả năng giả mạo thành bất kỳ ai trong giấc mÆ¡ - Eames (Tom Hardy) và bậc thầy về pha chế thuốc - Yusuf (Dileep Rao).


Họ phải tìm cách kết nối vào giấc mÆ¡ của Robert Fischer, con trai của má»™t ông trùm tập Ä‘oàn khổng lồ vừa qua đời, để gieo rắc vào đầu cậu ý tuởng giải tán công ty của cha mình. Arthur lên kế hoạch, Ariadne tạo ra không gian kiến trúc bên trong giấc mÆ¡, Yusuf đảm bảo mọi nguời ngủ đủ say trong suốt thời gian tiến hành, Eames biến hoá để Ä‘ánh lừa Robert Fischer, Saito Ä‘i cùng để theo dõi hành vi của cả nhóm và Dom Cobb đảm nhận việc tiếp cận. Họ không có nhiều thời gian trong đời thật, nhÆ°ng thời gian trong mÆ¡ dài hÆ¡n so vá»›i thời gian thá»±c tế và dÄ© nhiên, nếu họ càng Ä‘i sâu vào trong giấc mÆ¡ của mình thì thời gian còn lâu hÆ¡n nữa...


Câu chuyện thứ hai của Inception Ä‘uợc lồng vào khéo léo, quyện chặt vào câu chuyện thứ nhất. Dom Cobb có má»™t bí mật về hình bóng của nguời vợ luôn xuất hiện trong những giấc mÆ¡ của anh. Anh còn má»™t ký ức đẹp đẽ và buồn bã về hai đứa con của anh trong má»™t buổi chiều nắng đẹp. Vá»›i vẻ đẹp bí ẩn của mình, Marion Cotillard Ä‘em đến cho Mal má»™t sức hút về cảm xúc để cân bằng lại vá»›i những pha ruợt Ä‘uổi, bắn súng ngoạn mục của nhiệm vụ hành Ä‘á»™ng.


Thế nhÆ°ng, khán giả nhận ra có cái gì Ä‘ó không thuyết phục về mặt cảm xúc. Nói cách khác, thật khó chia sẻ cảm xúc vá»›i những dằn vặt của Dom Cobb. Khán giả có lẽ không thể tập trung vào tình cảm của anh, họ còn bận rá»™n vá»›i những câu hỏi, liệu Ä‘ây là thật hay mÆ¡, liệu Mal thá»±c sá»± chết hay chỉ là ký ức hoang đường của Dom, liệu chúng ta có thể thá»±c sá»± tin rằng Mal chỉ là hình bóng trong những giấc mÆ¡ của Dom, hay chúng ta sợ rằng sẽ bị Ä‘ánh lừa vào phút chót của phim.


Khi mÆ¡, chúng ta tin mọi thứ là thật, chúng ta có những cảm xúc thật sá»±, yêu thÆ°Æ¡ng, lo lắng và sợ hãi. Thế nhÆ°ng, khi chúng ta ý thức được mình Ä‘ang mÆ¡, thì chúng ta không còn những cảm giác tin tuởng vào những gì chúng ta nhìn thấy. Mặc dù Nolan Ä‘ã hết sức cố gắng tạo ra những màn hành Ä‘á»™ng Ä‘uợc quay chân thật nhất để khán giả cảm giác mọi thứ đều thật, nhÆ°ng có lẽ mọi người đều ý thức Ä‘uợc tất cả chỉ là những giấc mÆ¡. Ngoại trừ Dom Cobb có số phận khiến chúng ta quan tâm lo lắng, hầu hết những đồng nghiệp của anh đều không có những xuất thân rõ ràng, những số phận khiến chúng ta quan tâm, mà vì thế, chúng ta biết Dom sẽ không thể chết sá»›m (vì anh là nhân vật chính), chúng ta cÅ©ng chẳng quan tâm trong số còn lại ai sẽ sống, ai sẽ chết, chúng ta không còn thấy hồi há»™p lo lắng cho số phận của ai...


15 phút đầu tiên của Inception thật tuyệt vời, bởi chúng ta không có ý thức về những giấc mÆ¡ có thể kéo dài bất tận. Cuá»™c đấu trí giữa Dom và Saito hấp dẫn bởi chúng ta tin vào cảm giác của mình. Suốt 75 phút sau Ä‘ó là những phần giải thích luật chÆ¡i có vẻ hấp dẫn và trí tuệ ở những Ä‘oạn đầu, nhÆ°ng má»—i lúc má»™t dài dòng và lặp Ä‘i lặp lại về sau. May mắn thay, 40 phút cuối cùng của bá»™ phim là những màn hành Ä‘á»™ng gay cấn để cứu vãn lại sá»± dài dòng của 75 phút trÆ°á»›c Ä‘ó. Và rồi, má»™t cái kết thúc bỏ ngỏ gây tranh cãi cÅ©ng Ä‘áng để Inception là má»™t trong những phim Ä‘áng phải xem trong mùa hè năm nay.

* Phim Ä‘ang được chiếu trên toàn quốc.